İnterstisyel Sistit ( Ağrılı Mesane Sendromu )

Ağrılı mesane sendromu (interstisyel sistit) işemeye bağlı mesaneyle ilişkili şikayetlerden oluşan bir sendromdur.  Ağrılı mesane sendromu tanısı yıllar içinde sürekli değişmektedir. Bu sendroma neyin yol açtığı tam olarak bilinmemektedir. Nedeni daha iyi anlaşıldıkça tanı kriterleri değişmeye devam edecektir.

interstisyel sistit agrili mesaneHastalarda;

  • Hafif ya da aşırı mesane ağrısı
  • Sıkıştırıcı tarzda işeme hissi
  • Sık idrara çıkma en çok görülen belirtilerdendir.

Bu bozukluk hem erkek hem de kadınları etkilemektedir. 40 yaş üzerinde ve kadınlarda daha sık görülmektedir. Ağrılı mesane sendromundan ne kadar kişinin etkilendiği ile ilgili kesin bir veri yoktur ancak çalışmalar kadınların %2’sinde şikayetlerin olduğunu göstermektedir. Tanı alan hasta sayısının bu orandan çok daha az olması çoğu hastanın tanı alamadığına işaret etmektedir.

Ağrılı mesane sendromunun tanı ve tedavisi, nedeni çok iyi anlaşılamadığı için kişinin yaşam kalitesini etkileyen önemli hastalıklardandır.

Bu yüzden ağrılı mesane sendromu tedavisinde hekimin tecrübesi ve tercihleri tedaviyi şekillendirmektedir.

Birçok tedavi seçeneğinden bazıları bir kısım hastada etkili olmaktadır. Oldukça fazla sayıda hasta ise birden fazla tedavi seçeneğini, bazen de birden fazla tedavi seçeneğini birlikte denemek zorunda kalmaktadır.

Ağrılı Mesane Sendromu (İnterstisyel Sistit) Nedenleri?

İnterstisyel sistit yani ağrılı mesanenin neden olduğu konusunda çok az veri vardır. Mesanedeki anormalliklerin mi ağrıya yol açtığı yoksa mesanede ağrıya yol açan bilinmeyen bir hastalığın sonucu olarak mı mesanede anormalliklerin geliştiği bilinmemektedir.

interstisyel sistit belirtileri

Ağrılı mesane geliştiğinde mesanedeki sinirler ağrı ve basınç hissine karşı çok hassas hale gelmektedir. Hatta mesanenin yanı sıra karın, pelvis, kalça ve bacaklardaki sinirlerde bile daha hassas olma durumu görülür.

Ağrılı mesaneye neden olduğu düşünülen durumlar;

  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Vajinit ya da prostatit
  • Mesane, pelvis ya da sırt bölgesini ilgilendiren bir ameliyat geçirmiş olmak
  • Travma (özellikle kuyruksokumu yaralanmaları)
  • Çoğu hasta içinse ağrılı mesane belirtilerinin nasıl ve neden başladığı konusunda net bir açıklama yoktur.

İnterstisyel Sistit Belirtileri

Ağrılı mesane belirtileri kişiden kişiye, hatta aynı kişinin farklı zamanlardaki ataklarında bile değişkenlik gösterebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

  • Mesane dolumu sırasında giderek artan ve işeme ile kısmen rahatlayan göbek altında ağrı
  • İdrar yaparken ağrı, sık idrara çıkma, idrara sıkışma
  • Pelviste basınç, ağrı, rahatsızlık hissi
  • Mesanenin işeme sonrası tam boşaltılamadığı hissi
  • Sürekli işeme isteği hissinin olması
  • Cinsel ilişki sırasında ağrı, cinsel ilişki sırasında rahatsızlık, cinsel istekte azalma, orgazm sıklığında azalma

Hastaların idrar yaptıktan sonra ağrılarında bir miktar azalma olur. Gece ya da gündüz hastalarda sık ve acil işeme isteği sıklıkla vardır. Nadiren idrar kaçırması olabilir. Ağrı suprapubik (göbek altı) bölgede, yani karnın alt kısmında, pubik kemik üzerinde hafif yanmadan dayanılmaz şiddetli düzeyde olabilir.

Aşırı aktif mesane sendromu olan hastalarda sık idrara çıkma nedeni idrar kaçırmayı önlemek iken, ağrılı mesane sendromunda ise ağrının azalması ve mesanedeki idrar miktarının düşük tutulup rahatsızlık hissinin önlenmesi içindir. Bazı hastalar mesanelerini tamamen boşaltmak için uzun süre tuvalette oturarak ağrı düzeylerini azaltmaya çalışırlar.

Bir kısım hasta ağrılarının aylar içinde kötüleştiğini ifade ederken, bir kısım hasta ise en başından ciddi ağrıları olduğunu söyleyebilir. Ağrılı mesane belirtileri birden başlayan hastalar hangi belirtinin ne zaman başladığını tam olarak bilebilirler.

Bazı hastalarda ağrılı mesane sendromu idrar yolu enfeksiyonu, cerrahi girişim sonrası, travma sonrası başlarken, bir kısım hastada tetikleyen bir neden yoktur.

Ağrılı mesanesi olan hastaların beraberinde spastik kolon (İBS-irritabl Barsak sendromu), ağrılı adet dönemleri, endometriyozis ya da prostatite bağlı kronik ağrıları olabilir.

Kronik ağrıya yol açan bu diğer hastalıkların aktif dönemlerinde iken aynı zamanda hastaların ağrılı mesane sendromu atakları da olabilir. Bu da hastalar için baş edilmesi zor ağrıların yaşandığı bir duruma dönüşür.

Ciddi düzeyde interstisyel sistiti olan hastalar her saat başı işemek zorunda kalabilir. Bu durum kişinin günlük aktiviteleri ve uyku düzeninin bozulmasına yol açar. Kronik ağrı ile baş edemeyen hastaların iş ve ev yaşamları, cinsel hayatları olumsuz etkilenir.

Araştırmalar sonunda hastaların;

  • %50’sinin tam zamanlı çalışamadığı,
  • %75’inin cinsel ilişki sırasında ağrı yaşadığı,
  • %70’inin uyku bozukluğu yaşadığı,
  • %90’ının ise hastalık yüzünden günlük aktivitelerinin etkilendiği görülmüştür.

Fiziki Muayenede Nelere Bakılır?

Hastaların karın ve pelvik muayenesi yapılır. Karın, kalça ve suprapubik bölgede kaslarda sertleşme ve hassasiyet olup olmadığına bakılır. Kadınların vajinal muayenesinde vajinada, erkeklerde penis ve skrotumda hassasiyet tespit edilir. Erkeklerde rektal muayenede pelvik taban kaslarında sertlik ve hassasiyet vardır.

Ağrılı mesane sendromu atağına yol açan durumlar nelerdir?

  • Bazı yiyecek ve içecekler (baharatlı gıdalar, alkollü içecekler, kahve…)
  • Adetin luteal fazında (adet başlangıcının 14-28. gün arası dönemi)
  • Stres düzeyinin yüksek olduğu dönemler
  • Cinsel ilişki sonrası
  • Egzersiz sonrası
  • Uzun süreli seyahatler ya da uzun süreli oturma pozisyonunda kalınması

İnterstisyel Sistit risk faktörleri nelerdir?

  • Kadın cinsiyet
  • 40 yaş üzeri olmak
  • Beyaz ırk, özellikle Yahudi ırkı
  • Erkeklerde kronik prostatit varlığı
  • Başka kronik ağrı sendromu varlığı (fibromiyalji, irritabl barsak sendromu gibi…)

agrili mesane risk faktorleri

İnterstisyel Sistit tanı nasıl konulur?

  • Mesanede ağrı, basınç ya da rahatsızlık hissi gibi şikayetlerin varlığı
  • 6 haftadan uzun süren alt üriner sistem şikayetleri (sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma…)
  • Bu şikayetlere neden olabilecek enfeksiyon, taş ya da başka bir neden bulunamaması durumlarında ağrılı mesane sendromundan şüphelenilir.

İnterstisyel sistitte hastalarda alevlenme ve remisyon dönemleri görülür. Bazı hastaların bu alevlenme dönemleri dışında hiçbir şikayeti olmaz. Haftalar aylar süren şikayetler sonrasında tedavi olmaksızın bir kısım hastada kendiliğinden düzelme görülebilir.

Ortalama 8 aylık hastalık süresi sonunda %50 hastada kendiliğinden düzelme olabilir. Kadınlarda adet dönemiyle ilişkili olarak şikayetlerde artma olabilir. Gebelerde, gebeliğin 2. ve 3. Üç aylık dönemlerinde şikayetlerde tamamen gerileme görülebilir.

İnterstisyel mesane sendromu tanısı için hastaların şikayetleri ayrıntılı bir şekilde sorulur. Ağrının karakteri, süresi, işemeyle ilişkisi öğrenilir.

Mesane ağrısıyla ilişkili olabilecek tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, travma, nörolojik bozukluklar, radyoterapi sorgulanır. Hasta muayene edildikten sonra tanıyı netleştirmek ya da başka bir hastalık olmadığının teyidi için bazı tetkikler istenebilir.

Direkt ağrılı mesane sendromu tanısı koyulmasını sağlayan bir tetkik maalesef bulunmamaktadır. Sık idrara çıkma ve ağrıya neden olabilecek diğer nedenlerin dışlanması amacıyla idrar testi yapılır. İdrar yolu enfeksiyonu varsa, hastalar antibiyotik ile tedavi edilir. Eğer kanlı idrar tespit edilmişse, bu duruma yol açabilecek diğer durumların araştırılması için sistoskopi yapılır.

Ağrılı mesane sendromu olan ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda ya da mesane içi lezyonların tedavisi için de sistoskopi yapılabilir. İnterstisyel sistiti olan hastalarda sistoskopide mesane içinde Hunner lezyonları adı lezyonlar görülebilir. Sistoskopide bu lezyonlar tedavi edilerek, hastaların şikayetlerinde azalma sağlanır.

Sistoskopi nasıl yapılır? Sistoskopi ağrılı mıdır? Sistoskopi yan etkisi var mı ?

Sistoskopi ile ilgili tüm cevapları blog sayfamızda Sistoskopi Hakkında Merak Edilenler adlı yazımızda bulabilirsiniz.

İnterstisyel Sistit Tedavisi Nasıl yapılır? Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Ağrılı mesane sendromu tedavisinde davranış terapisi, pelvik taban fizyoterapisi, ilaç tedavisi, mesaneye yönelik girişimsel işlemler, sakral nöromodülasyon ya da cerrahi girişimler uygulanır.

interstisyel sistit tedavisi

  • Davranış Terapisi; Ağrılı mesane sendromunda hastaların sık işemek zorunda kalması, rahatsızlık veren şikayetlerden biridir. Davranış terapisiyle sık işemeler arası süre uzatılmaya çalışılır. Böylece mesanenin ağrıya yol açmadan depolayabileceği en fazla miktarda idrarı tutması sağlanır. Zamanlı işeme protokolünde hastaların işeme isteği olduğunda değil belirlenen saatlerde işemeleri sağlanır. Gün içinde hastalar zamanlı işemeyi uygularlar. Her hafta işemeler arası süreye 15-30 dk eklenerek kademe kademe artırılır.
  • Fizyoterapi; Ağrılı mesane sendromu olan hastaların pelvis, karın alt bölümü, kasık, kalça kas ve bağ dokularında, ağrı ve hassasiyet vardır. Bu bölgedeki kasların gevşemesi için pelvik taban egzersizlerinin yapılması önerilir. Pelvik egzersizler ağrıyı rahatlatmanın yanında idrara sıkışma ve sık idrara gitme şikayetinde de azalmayı sağlar. Fizyoterapist eşliğinde yapılan pelvik taban egzersizleriyle kaslardaki sertlik, hassas noktalar, tetkik noktalar ve hareket kısıtlılığı tedavi edilir.Yapılan çalışmalarda hastaların önemli bir kısmında fizyoterapi ile şikayetlerde azalma olduğu gösterilmiştir. En az 12 hafta boyunca haftada 1 saat süren fizyoterapi programı uygulanır. Hastalar evde de kendilerine öğretilen egzersizleri yaptıklarında 6-8 seans sonrasında, fizyoterapiden fayda gördüklerini fark ederler.Şiddetli ağrısı olan hastalara fizyoterapi öncesinde ağrılı bölgelere lokal anestezik uygulanarak daha etkili fizyoterapi yapılması sağlanabilir. Kegel egzersizlerinin yapılması ağrılı mesane sendromu tedavisinde önerilmez.
  • İlaç tedavisi;
    • Pentosan polisülfat sodyum: Tüm şikayetlerin tamamen düzelmesini sağlayamasa da bazı hastalarda şikayetlerin azalmasında etkilidir. Tedavi etkinliği için 3-6 aylık süre ile ilacın kullanılması gerekmektedir. Sindirim sistemi problemleri, saç dökülmesi ve karaciğer testlerinde bozulma gibi yan etkileri görülür.
    • Amitriptilin: Kronik ağrı tedavisinde kullanılan bir antidepresandır. Ağrı tedavisinde kullanılan doz depresyon tedavisi için verilen dozdan düşüktür. Halsizlik, ağızda kuruma, kilo alımı ve tansiyon düşüklüğü sık görülen yan etkileridir. Yatmadan önce alınması önerilen ilacın etkili olabilmesi için en az 3 hafta kullanmak gereklidir.
    • Hidroksizin gibi antihistaminikler
    • Narkotik ya da diğer ağrı kesiciler tedavide kullanılabilir.
  • Mesaneye yönelik girişimsel işlemler:
    • Dimetilsülfoksit (DMSO): DMSO mesaneye bir katater aracılığıyla verilerek yaklaşık 20 dk mesane içinde durması sağlanır. Haftalık verilen bu tedavi 6-8 hafta boyunca uygulanır. DMSO bazı hastalarda geçici olarak ağrıda artmaya yol açabilir ve tüm hastalarda etkili bir tedavi yöntemi değildir. DMSO dışında lidokain, bupivakain gibi lokal anestezikler, heparin , sodyum bikarbonat, sterodi, antibiyotikler mesane içi tedavisinde kullanılabilir.
    • Sistoskopi ile mesanenin genişletilmesi: Genel anestezi altında sistoskopi sırasında mesane sıvı ile doldurularak mesanenin kapasitesi artırılır. Mesanenin hacminin genişletilmesi aşırı ağrılı mesane sendromunda geçici rahatlama sağlayabilir.
    • Botoks tedavisi: Sistoskopi eşliğinde botoks enjeksiyonları yapılabilir. Botoks tedavisi sıklıkla idrar kaçırması olan hastalarda uygulansa da, ağrılı mesane sendromu olan bazı hastalarda olumlu sonuçların olduğu görülmüştür.
  • Elektriksel Stimülasyon (Sakral Sinir Stimülasyon-Sakral Nöromodülasyon): Diğer tedavi yöntemlerinin işe yaramadığı durumlarda sakral sinir stimülasyonu yapılabilir. Kuyruksokumu bölgesinde deri altına yerleştirilen bir küçük tel ile bu bölgedeki sinirlere hafif elektriksel dalga gönderilerek hastaların şikayetlerinde azalma sağlanabilir.
  • Üriner diversiyon ameliyatı: Şiddetli ağrılı sendromu olan hastalar için en son tedavi seçeneğidir. Cerrahi sırası ve sonrası komplikasyon riski yüksek bir ameliyattır. Diğer tüm tedavi seçenekleri denenip başarısız olan, hastalığın yaşam kalitesini ciddi düzeyde etkilediği hastalar, cerrahi işlemin riskini kabul eden hastalara uygulanması önerilir.Üreterlerin mesane ile bağlantısı kesilip, üreterlerin karın duvarına ağızlaştırıldığı ürostomi açılması ya da barsak segmentlerinden yeni bir idrar kesesi poşu yapıldığı ameliyatlardır. İdrar poşu yapılan durumlarda hastaların sürekli kateterizasyon ile idrarı kendilerinin boşaltması gerekir. Ancak bu ameliyat sonrası sık idrara çıkma azalırken, pelvik ağrı yine de devam edebilir.

Ağrılı mesane diyeti var mı?

Hastaların yaklaşık %90’ı bazı gıdalar, davranışlar ve diyet destek ürünleri ile şikayetlerinde artış olduğunu bildirmiştir. Hastaların şikayetlerinde artışa yol açan yiyecek ve içecekleri not etmeleri, bu gıdalardan uzak durmaları hastalık kontrolü açısından faydalı olacaktır. Su, süt, muz, kavun, havuç, brokoli, mantar, tavuk, yumurta, et, pirinç gibi gıdalar şikayetlerde artışa yol açmadan tüketebilecek gıdalardır.

Ağrılı Mesanede Yasaklı yiyecekler Nelerdir?

  • Kafein
  • Alkol
  • Yapay tatlandırıcılar
  • Monosodyum glutamat
  • Domates
  • Baharatlı gıdalar
  • Sirke
  • Vitamin c içeren narenciye grubu meyveler
  • Çikolata
  • Kızılcık şerbeti

Mesane ağrısı nerede hissedilir ?

Mesane ağrısı karnın alt bölümünde ve genital bölge üzerinde hissedilir. Bu bölgede hassasiyet varlığı sıklıkla mesaneyle ilişkili durumlara işaret eder.

Mesane ağrısı nasıl hissedilir?

Mesane ağrısı karnın alt bölümünde baskı, rahatsızlık hissi olarak kendini gösterir. Daha şiddetli durumlarda tüm pelvise yayılan şiddetli ağrı hissedilebilir. Mesanenin dolmasıyla ağrının şiddeti zamanla artabilir, işeme sonrası ağrıda azalma olabilir.

Ağrılı mesane sendromu komplikasyonları

  • Mesane kapasitesinde azalma, böylece mesanede daha az idrar depolanır
  • Yaşam kalitesinde bozulma, sık idrara çıkma ve ağrının yol açtığı sosyal aktivitelerin ve günlük yaşamın ciddi anlamda bozulması
  • Uyku problemleri
  • Cinsel yaşam üzerinde olumsuz etkiler
  • Kronik ağrının yol açtığı duygu durum bozukluğu, depresyon sıklığında artış

Alternatif tamamlayıcı tedaviler nelerdir?

Kronik ve ağrı kontrolü iyi sağlanamayan ağrılı mesane sendromu olan bazı hastalar alternatif tamamlayıcı tedavi seçeneklerine yönelebilmektedirler. Bu tedaviler bazı hastalarda kısmen şikayetlerde düzelme ile neticelense de bilimsel olarak ispatlanmış tedaviler değildirler.

Tüm tedavilerin denenmesine rağmen halen düzelme olmayan hastaların en azından zarar verebilecek uygulamalar ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekmektedir. Pelvik taban masajının tedavide etkili olduğu birkaç çalışmada gösterilmiştir. Akupunktur, hipnoz gibi alternatif yöntemler tedavide kullanılsa da ne kadar etkili oldukları bilinmemektedir.

Başarılı bir tedaviden sonra tekrarlama olur mu?

Ağrılı mesane sendromunun başarılı şekilde tedavi edildiği durumlarda bile hastalığın tekrarlamayacağının garantisi yoktur. Nedeni bilinmeyen bir şekilde hastalık tekrarlayabilmektedir. Tekrarlamasını önlemek için verilecek bir tedavi de maalesef bulunmamaktadır.

Başarılı şekilde tedavi edilen hastaların verilen ilaç tedavisine devam etmeleri, şikayetlerin artmasına yol açan yasaklı gıdalardan uzak durmaları, sigara içmemeleri, stresten uzak durmaları ve ağrılı mesane belirtilerini artıran davranışlardan uzak durmaları önerilir.

Hangi testler yapılır?

Ağrılı mesane sendromu tanısını koyabilmeyi sağlayan bir test yoktur. Ağrılı mesaneye yol açan diğer durumları ayırt etmek amacıyla tam idrar tahlili, idrar kültürü, üriner ultrasonografi, ürodinami testleri ve sistoskopi yapılabilir.

Mesane ağrısına ne iyi gelir?

Mesane üzerine yani suprapubik bölgeye sıcak/soğuk uygulaması ve ağrı kesiciler mesane ağrısı için kullanılabilir. Ancak doğru olan yaklaşım mesane ağrısına yol açan esas sebebi bulup, nedene yönelik tedavi yapılmasıdır.

İdrar kesesi hangi sebeplerle ağrır?

Enfeksiyonlara, inflamasyona, ürolojik, jinekolojik ya da nörolojik nedenlere bağlı olarak mesane ağrısı olabilir. Mesane ağrısı yanında diğer belirti ve bulgularla birlikte değerlendirme yapılarak ancak doğru tanı koyulabilir.

Kaynaklar:

  • Interstitial Cystitis, Eric S Rovner, MD,www.medscape.com
  • Interstitial cystitis/bladder pain syndrome: Clinical features and diagnosis, J Quentin Clemens, MD, FACS, MSCI, www.uptodate.com
  • Patient education: Diagnosis of interstitial cystitis/bladder pain syndrome (Beyond the Basics), J Quentin Clemens, MD, FACS, MSCI, www.uptodate.com
  • Patient education: Treatment of interstitial cystitis/bladder pain syndrome (Beyond the Basics), J Quentin Clemens, MD, FACS, MSCI,www.uptodate.com
  • Recent advances in imaging and understanding interstitialcy stitis.
  • Tyagi P, Moon CH, Janicki J, Kaufman J, Chancellor M, Yoshimura N, Chermansky C. 2018 Nov 9;7:F1000 Faculty Rev-1771.