Bel Soğukluğu (Gonore)

Gonore (bel soğukluğu) hem kadınları hem de erkekleri etkileyen cinsel yolla bulaşan bir hastalıktır. Tüm dünyada çoğu bölgede, bel soğukluğu açısından teşhis ve bildirim sistemlerinin yetersiz olması nedeniyle görülme sıklığı konusunda net bir veri yoktur.

Dünya Sağlık Örgütü, kayıt sistemi iyi olan bölgelerden gelen verilere göre tahmini olarak bel soğukluğu (Gonore) görülme sıklığında ciddi artış olduğunu bildirmektedir.

En sık görülen semptomlar;

  1. Her iki cinste de idrar yaparken ağrı,
  2. Kadınlarda vajinal akıntı,
  3. Erkeklerde penisten akıntı görülmesidir.

Bel soğukluğu eğer tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir. Bel soğukluğu tedavisi antibiyotiklerle başarılı şekilde sağlanabilir. 

Bel Soğukluğu (Gonore) Nedir?

Bel soğukluğu yani gonore; hücre içi, gram negatif diplokok olan Neisseria Gonorrhoeae’un sebep olduğu erkeklerde üretrit, kadınlarda servisit kliniğiyle kendini gösteren cinsel yolla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondur. Tedavi edilmediğinde kadınlarda yaygın pelvis enfeksiyonu, dış gebelik, kısırlık nedeni olabilir.

Erkek homoseksüellerde genital bölge dışında boğaz ve rektumda enfeksiyon görülebilir. N.gonorrhoeae bir grup hastada yaygın ciddi enfeksiyonlara, endokardite, menenjite yol açabilirken, nadir vakada ise ölüme sebep olabilir.

Bel soğukluğu hem erkek hem de kadınlarda yakın oranlarda görülür. Bel soğukluğu kadınlarda belirti vermeden görülebilirken, erkeklerde nadiren belirti olmadan görülebilir.

Bel Soğukluğu Nasıl Bulaşır?

Bel soğukluğu hastalığı genellikle cinsel yolla bulaşır. Oral, vajinal ya da anal cinsel ilişki ile bulaşma olur. Bel soğukluğu olan erkek hastaların partnerlerine bulaştırmak için boşalması şart değildir.

Eşyalara dokunmakla ya da tuvaletlerden bel soğukluğu hastalığı bulaşı olmaz. Yeni cinsel partner varlığında, ya da birden fazla cinsel partner varlığında, başka cinsel yolla bulaşan hastalık varsa bel soğukluğuna yakalanma riski yüksektir. Bel soğukluğu tanısı olan hastalar ve cinsel partnerlerinin diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar (HIV, klamidya, hepatit B, sfiliz, trikomoniazis ) açısından test edilmesi gereklidir.

Bel soğukluğu olan bir kadından cinsel ilişki sonrası erkeğe bulaş her ilişki için %20 oranındadır, 4 ve üzeri cinsel ilişki sonrası enfekte olma riski %60-80’e çıkar. Bel soğukluğu olan erkek hastadan cinsel ilişki sonrası kadın partnerine geçiş, her cinsel ilişki için %50-70 oranındadır. Bel soğukluğu olan hastayla cinsel ilişki sonrası ortalama 2-7 gün içinde gonore belirtileri görülmeye başlayabilir.

Bel soğukluğu olan annelerden doğum sırasında bebeklere bulaş da söz konusudur. Bel soğukluğu olan bireylerin enfekte olan bölgelere (genital bölge) dokunduktan sonra vücut  mukozaları (göz, ağız boşluğu…gibi) ile temasları sonucu da bulaş olabilir.

Bel Soğukluğu Belirtileri Nelerdir?

Bel soğukluğu belirtileri cinsiyete göre ve enfeksiyonun olduğu bölgeye göre değişkenlik gösterir. Hatta bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir. Bu durum hastaların tanı almadan çok önce enfeksiyonu başkalarına bulaştırmalarına sebep olur. Kadın ve erkeklerde üretra, rektum ve boğazda enfeksiyon tablosuna yol açabilir. Kadınlarda rahim, rahim ağzı, tüp ve yumurtalıklar gonoreden etkilenirken; erkeklerde prostat ve epididimis etkilenir.

Ağzı ve boğazın etkilendiği durumlarda boğaz ağrısı görülür. Erkek homoseksüellerde anal seks kaynaklı rektum etkilenir; hastalarda kabızlık, makatta rahatsızlık hissi ve ağrı görülebilir.

Kadınlarda Bel soğukluğu Belirtileri;

  • Vajinal anormal akıntı ve kaşıntı
  • Vajinal kanama ve lekelenme
  • İdrar yaparken yanma ve ağrı
  • Kabızlık veya anal akıntı
  • Ağrılı dışkılama

Erkeklerde Bel soğukluğu Belirtileri;

  • İdrar yaparken ağrı
  • Penisten akıntı olması
  • Testiste şişlik ve ağrı

Erkek hastalarda bel soğukluğu üretrit ve epididimit tablosu olarak görülür.

Üretrit:  N.gonorrhoeae ile enfekte olan erkek hastaların büyük çoğunluğunda belirti görülür. Ancak belirti vermeyen ya da çok hafif belirtiler ile hastalığı geçirenler de vardır. Erkeklerin %75’inde 4-8 gün içerisinde üretrit belirtileri görülmeye başlar. %80-90 vakada ortalama 2 hafta içerisinde bel soğukluğu hastalığı belirtileri ortaya çıkar.

  • İdrar yaparken ağrı
  • Üretradan başlarda şeffaf akıntı 1-2 gün sonrasında bol miktarda, irinli bazen kanlı akıntı
  • Nadir olarak daha komplike vakalarda peniste şişlik, üretra çevresinde abse ve üretrada daralma görülebilir.
  • Sabah ilk idrarda, 10 dan fazla lökosit görülmesi ve/veya lökosit esteraz pozitifliği

Epididimit: Tek taraflı ani başlayan epididimit tablosu sıklıkla bel soğukluğu komplikasyonu olarak görülebilir. Epididimis enfeksiyonları gonokok ve klamidya enfeksiyonu birlikteliğinde daha sıklıkla izlenir. Tek taraflı testiste ağrı ve şişlik epididimiti olan erkek hastalardaki tek şikayet olabilir.

Gonore rektum ve yutağı da etkilebilir ancak bu bölgelerin enfeksiyonu belirti vermeyebilir. Anorektal gonore erkek homoseksüellerde sık görülür. Eğer beraberinde HIV enfeksiyonu varsa anorektal gonore görülme riski 3 kat artar. Kadınlarda anal seksten bağımsız vajina ve rektum yakın komşuluğu nedeniyle rektum tutulumu görülebilir.

Rektal gonokok enfeksiyonu için anal seks bir risk faktörü olsa da, bu tür eğilim olmayan hastalarda da sıklıkla izlenebilir. Oral seks sonrası yutakta gonokokal enfeksiyon tutulumu olabilir; hastalarda boğaz ağrısı, boyunda lenf bezlerinde şişme ya da çoğu hastada belirti vermeden seyredebilir.

Gonore bazı hastalarda yaygın sistemik hastalık tablolarına, menenjit, endokardit, eklem tutulumlarına ve konjonktivite de yol açabilir. Genital enfeksiyonu olan hastaların %1’inde enfeksiyon kan yoluyla yayılım göstererek, yaygın gonokokal enfeksiyon gelişebilir. Hastalarda döküntü, ateş, eklem ağrısı, yer değiştiren eklemlerde şişlik, kızarıklık, ağrı durumu, endokardit, menenjit görülebilir.

Bel Soğukluğu Tanısı

Bel soğukluğu tanısı için hasta öyküsü ve muayenesi yanında mikrobiyolojik olarak N.gonorrhoeae’nın varlığının gösterilmesi gerekir. Bel soğukluğu testi için  kadınlardan rahim ağzı ya da vajina sürüntüsü, erkeklerden idrar örneği alınır. Oral ya da rektal gonore için de ağızdan ya da makattan sürüntü alınabilir.

NAAT (nükleik asit amplifikasyon testi) mikrobiyolojik tanı için en sık tercih edilen yöntemdir. NAAT yapılamadığı durumlarda özellikle erkek hastalarda idrar mikroskobisi tanı koydurabilir. Yine kültür ve  antijen tespit testleri tanıda  kullanılabilir.

Cinsel olarak aktif olan üretrit ya da epididimiti olan tüm erkek hastaların bel soğukluğu açısından test edilmesi gereklidir. Genital bölge temizlenmeden, sabah verilen ilk idrar örneğinden, ya da üretral sürüntüden tanı koyulabilir.  Üretral sürüntünün mikroskobik incelenmesinde gram boyama ile gram negative diplokokların görülmesi tanı koydurucudur.

Bel soğukluğunun görüldüğü enfeksiyon olan bölgelerden birinden alınan örneğin kültürü, bel soğukluğu için tanı koydurucudur. Hekim tanıdan emin değilse, bel soğukluğu tedavisi verilmiş ve başarısız olunmuşsa kültürden faydalanmak gerekir.

Kimlere Bel soğukluğu Testi Yapılmalı?

Bel soğukluğu testi;

Epididimit ve üretrit tablosu olan erkek hastalar

-Servisit, yaygın pelvik hastalığı olan kadın hastalara

-Şüpheli cinsel ilişki öyküsü olan proktit (rektumun enfeksiyonu), farenjiti olan hastalara

-Hiçbir belirtisi olmayan, cinsel olarak aktif olan

  • HIV ile enfekte kadın ve erkekler
  • 25 yaş altı cinsel olarak aktif olan kadınlar
  • Yeni ya da birden fazla cinsel partneri olan bireyler
  • Erkek homoseksüeller
  • Bel soğukluğunun sık görüldüğü bölgelerde yaşayan cinsel olarak aktif tüm bireyler
  • Başka cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü olan bireylerde bel soğukluğu açısından test edilmelidirler.

Bel Soğukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Bel soğukluğu tedavisi kadın ve erkeklerde aynıdır. Bel soğukluğu antibiyotik tedavisi sık kullanılır. Antibiyotik tedavisinden verilen ağızdan alınan ilaçları belirtilen sürede kullanmak çok önemlidir. Tavsiye edilen tedavi uygulandıktan sonra, tedavi bittikten hemen sonra tekrar test yapılmasına gerek yoktur.

Eğer belirtiler görülmeye devam ediyorsa, tekrar hekiminize muayene gitmeniz gereklidir. Bu durumda bel soğukluğu verilen antibiyotiklere dirençli olabilir ya da başka bir enfeksiyon olabilir.

Bel soğukluğu enfeksiyonu sonrası tekrar enfekte olma açısından riskli grupta olanların bel soğukluğu için 3 ay sonra tekrar test edilmesi önerilir. Bel soğukluğu tedavisi sonrası yeni bir cinsel partnerin olması, 24 yaş ve altı yaş grubunda olmak, erkek homoseksüelliği tekrarlayan enfeksiyonlar için riskli olan durumlardır.

Bel soğukluğunda hastanın tedavisinin yanı sıra yakın zamanda cinsel ilişkiye girdiği tüm partnerlerin de tedavi edilmesi gereklidir. Bel soğukluğu tedavisi sırasında cinsel ilişkiye girilmemesi önerilir. Bel soğukluğu ile tekrarlayan enfeksiyon görülebilir.

1-2 hafta içinde bel soğukluğu tanısı ya da şüphesi olan bireylerle cinsel ilişkiye girenlere tanı için test yapılmasına gerek yoktur. Bu hastalara doğrudan ampirik olarak antibiyotik tedavisi başlanmalıdır.

Uygun süre ve dozda tedaviye rağmen şikayetleri devam eden hastalarda tedavi başarısızlığı antibiyotik direncine bağlı olabilir. Bu hastalarda kültür sonucuna göre bel soğukluğu antibiyotik tedavisi tekrar düzenlenmelidir.

Bel Soğukluğu kendiliğinden geçer mi?

Bel soğukluğu kendiliğinden düzelmez, hastaların antibiyotik ile tedavi edilmesi gereklidir. Bel soğukluğu tedavi edilmediği taktirde kadınlarda yaygın pelvik hastalık, dış gebelik riskinde artış ve kısırlığa; erkeklerde epididimit ve kısırlığa yol açabilir. Her iki cinste de bel soğukluğu tedavisiz kalıp, enfeksiyon yaygınlaşırsa yaygın gonokok enfeksiyonu gelişip, ölüme kadar ilerleyebilecek duruma yol açabilir.

Bel Soğukluğu Görülme riskinin Arttığı Durumlar

  • Kondom kullanmadan gonoresi olan hastayla cinsel ilişkiye girmek
  • Birden fazla cinsel partnerin olması
  • Erkek homoseksüelliği
  • Düşük sosyoekonomik seviye
  • Cinsel yolla bulaşan hastalığın olması ya da geçmişte geçirmiş olmak
  • Para ya da uyuşturucu karşılığı seks yapanlar
  • Erken yaşta cinsel ilişkinin başlaması
  • Kadınlarda yaygın pelvik hastalık (PID) olması

Bel Soğukluğundan Korunma Yolları

  • Erkekler cinsel ilişki sırasında mutlaka kondom kullanmalı
  • Bireylerin her hangi birinde akıntı ya da idrar yaparken yanma şikayeti olması durumunda cinsel ilişkiye girmemeleri
  • Tek gecelik cinsel ilişki öyküsü olanlar ve sık cinsel partner değiştirenlerin belirtileri olmasa bile, cinsel yolla bulaşan hastalıkların düzenli test edilmesi açısından hekimleriyle görüşmeleri gereklidir.

Bel Soğukluğu cinsel ilişki dışında bulaşır mı?

Bel soğukluğunun ana bulaş yolu cinsel ilişkidir. Ancak bel soğukluğu olan annelerden, doğum sırasında vajinal bulaş ile yeni doğan bebeklere bulaşıp, konjonktivite yol açabilir. Yine erişkin hastalarda el-göz teması ile konjonktivit görülebilir. Otoinokulasyon yoluyla, yani enfekte olan hastanın genital bölgeye dokunduktan sonra mukoza teması olursa bulaş olabilir.

Bel Soğukluğu için Hangi Doktora Gidilir?

Bel soğukluğu belirtileri olan erkek hastalar üroloji uzmanlarına, kadın hastalar ise kadın doğum uzmanlarına muayene olabilirler. Gonokokal konjonktivit durumunda göz doktoruna, yaygın gonokok enfeksiyonu varlığında ise enfeksiyon hastalıkları uzmanına muayene olunmalıdır.

Bel Soğukluğu Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Bel soğukluğu tedavisinde verilen antibiyotikler genelde kısa süreli kullanılır. Tek günlük tedavi komplikasyonu olmayan bel soğukluğunda genelde yeterli olur.  Ancak erkek hastalarda epididimit, kadınlarda da PID gelişmişse tedavi süresi 10 güne kadar uzayabilir. Hastaların 1 hafta cinsel ilişkiye girmemesi, mevcut partnerlerinin de mutlaka bel soğukluğu tedavisi alması gereklidir.  Hastalara 1 hafta sonra test kontrolü yapılabilir. Gonore tedavisi alan hastaların 3 ay sonra tekrar değerlendirilmeleri önerilir.

Bel Soğukluğu İçin Hangi Antibiyotik kullanılır?

Bel soğukluğu tedavisinde tek doz seftriaksona (iğne tedavisi) ek olarak tek doz azitromisin ya da doksisiklin kullanılır.