Yapay zeka azospermili hastalarda sperm araştırması yapabilir mi ?

0
120

İnfertilite, genç çiftlerin yaklaşık yüzde 15’ini etkileyen önemli bir sağlık problemidir. Çocuk sahibi olma ile ilgili sorunlarda yaklaşık olarak %40-50 erkek faktör sorumludur. Toplumda yaşayan tüm erkeklerin %1’inde azospermi denilen hiç sperm bulunmaması durumu vardır.

Çocuk sahibi olamama nedeni ile polikliniklere başvuran hastaların yaklaşık %10-15’inde azospermi durumu görülür. Azospermisi olan hastaların yaklaşık olarak yüzde 60’ından fazlasında ise tıkayıcı olmayan azospermi durumu vardır (Non-obstructive azoospermia, NOA).

Tıkayıcı olmayan azospermili hastalarda Testisleri açılarak mikrocerrahi yöntemi ile içlerinden sperm aranmaktadır (MikroTESE, mTESE). Bu hastaların %50 den fazlasında genellikle ameliyat sırasında sperm bulunabilmektedir.

Ameliyat öncesinde en çok merak edilen konu Ameliyat sırasında spermin bulunup bulunamayacağıdır. Bu konuyu öngörmek için çeşitli parametreler tanımlanmıştır. Bu parametrelerden en fazla kabul görenler aşağıda sıralanmıştır:

  • Serum FSH düzeyi
  • Başlangıç testis volümü
  • Karyotip analiz sonuc
  • Y kromozom mikrodelesyon varlığı
  • Testisten elde edilen dokunun histopatolojik raporu

NOA’lı  hastaların yaklaşık yüzde 12’sinde anormal karyotip analizi tespit edilmektedir.  y kromozom mikrodelesyonu ise NOA’lı ve şiddetli oligozoospermili hastaların yaklaşık %6-18’de Y kromozom mikrodelesyonu saptanmaktadır. Bu delesyonlar içinde sperm bulma ihtimali en yüksek olan AZFc bölgesi delesyonlarıdır.

Histopatolojik testis doku örneklerinde ise hipospermatogenez gelmiş olması daha sonraki yapılacak olan testisten sperm aramalarda sperm bulunma ihtimalinin yüksek olduğu bir başka klinik durumdur. NOA’lı azospermik hastalar tüm bu konularda mTESE işlemi öncesinde bilgilendirilmektedirler.

Azospermi bulunan hastalarda en önemli soru işareti oluşturan durum testisler açıldığında sperm bulunup bulunmayacağıdır. Sperm varlığını önceden tahmin etme ihtimali için son dönemde makine öğrenme metodları kullanımı giderek ilgi çekmektedir.

Yapay zeka ve makina öğrenmeleri bugün için hayatımıza çok farklı noktalardan girmiş bulunuyor. Akıllı telefonlar, evler, arabalar derken tıpta da kullanılmaya başlandı. Gözüken o ki, makinalar daha fazla sıklıkta hayatımızda yer alacak ve çoğu zaman bizim adımıza bizden daha güvenilir sonuçlar üretebilecekler.

İsrailli bilim adamları aynı meraklı konuyu tıpta azospermisi olan hastalar üzerine taşıdı ve araştırdılar. Burada 1995-2017 yılları arasında kendi merkezlerinde yapılan konvansiyonel TESE yapılan hastaları çalışmaya dahil etmiş ve sperm bulunanlar ile bulunmayanları ayırmışlar. Daha sonra makina öğrenme sistemi ile sperm bulabilmeyi öngörebilir miyiz sorusunu araştırmışlardır. Hastalara ait klinik ve laboratuvar verilerini kaydetmişler.

Araştırmacılar geliştirdikleri makine-öğrenme modeli ile bir başlangıç yapıldığını ve bu modelin gelecekte daha da geliştirilerek, hastalarda önceden TESE sırasında sperm bulunmasını öngörmede kullanılabileceğini ileri sürmüşlerdir.

Bu ve benzeri modeller geliştirilerek sperm bulunma ihtimali olmayan hastaları önceden belirleyerek gereksiz cerrahi girişimlerin azaltılabileceğini ancak kesin karar vermek için henüz erken olduğunu ve bu konuda çok sayıda yapılacak klinik çalışmaya ihtiyaç olduğunu bildirmişlerdir.

(Not: Bu yazıda yer alan bilgiler yukarıda fotoğrafı bulunan makaleden esinlenilerek kaleme alınmıştır. Daha ayrıntılı bilgi almak isteyenler makalenin tümünü gözden geçirebilir)

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz